มะเกลือ

มะเกลือ

ชื่อท้องถิ่น ผีเผา (เงี้ยว – ภาคเหนือ ) มะเกลือ (ทั่วไป ) มักเกลือ (เขมร – ตราด ) ชื่อทางวิทยาศาสตร์ diospyros mollis griff . ชื่อวงศ์ ebenaceae ลักษณะทั่วไปทางพฤกษศาสตร์ ไม้ต้น ขนาดกลางจนถึงขนาดใหญ่ กิ่งอ่อนมีขนนุ่มทั่วไป เปลือกต้นสีดำแตกสะเก็ดเล็ก ๆ หรือเป็นร่องทั่วลำต้น เปลือกในสีเหลือง กระพี้สีขาว ถ้าทิ้งไว้นานจะเปลี่ยนเป็นสีค่อนข้างดำ ใบเป็นใบเดี่ยวขนาดเล็กเรียงกัน เนื้อใบบาง ใบแห้งออกสีดำ ดอกออกเป็นช่อ ช่อดอกเพศผู้และเพศเมียอยู่ต่างต้นกัน ผลลักษณะเป็นรูปกลม ผิวของผลเรียบเกลี้ยง ผลอ่อนมีเปลือกสีเขียว ส่วนที่ใช้เป็นยา ราก ทั้งต้น แก่น ผล เมล็ด วิธีใช้ เป็นยาถ่ายพยาธิปากขอ พยาธิเส้นด้าย (พยาธิเข็มหมุด ) โดยใช้ผลดิบสีเขียวไม่ช้ำไม่ดำจำนวนเท่ากับอายุของคนไข้ ( ๑ ปี ต่อ ๑ ผล)แต่ไม่เกิน ๒๕ ผล ( คนไข้ที่มีอายุเกิน ๒๕ ปี ก็ให้ใช้เพียง ๒๕ ผล ) นำมาโขลกพอแหลกแล้วผสมกับกะทิสด คั้นเอาแต่น้ำดื่มให้หมด ก่อนรับประทานอาหารเช้า ถ้าเวลาผ่านไป ๓ ชั่วโมงแล้วไม่มีการถ่ายอุจจาระให้ใช้ยาระบาย เช่น ดีเกลือ ๒ ช้อนโต๊ะละลายน้ำดื่มตามลงไป

ทับทิม

ทับทิม

ชื่อท้องถิ่น มะเก๊าะ , หมากจัง , พิลาขาว , มะก่องแก้ว (ภาคเหนือ ) ทับทิม (ภาคกลาง ) พิลา ( หนองคาย ) เซียะลิ้ว (จีน ) ชื่อทางวิทยาศาสตร์ punica granatum l . Var . Granatum ชื่อวงศ์ punicaceae ลักษณะทั่วไปทางพฤกษศาสตร์ ไม้พุ่มขนาดกลาง เปลือกต้นสีเทา ส่วนที่เป็นกิ่งหรือยอดอ่อนจะเป็นเหลี่ยม ตามกิ่งก้านจะมีหนามแหนม ลำต้นมีการแตกหน่อโคนมาก ดูแล้วเหมือนกับมีลำต้นหลายต้น ใบเป็นใบเดี่ยว ลักษณะใบรูปยาวรีหรือรูปหอก แกมรูปไข่กลับโคนใบมนแคบ ปลายใบเรียวแหลมสั้น ดอกออกดอกเป็นช่อกระจุก ช่อหนึ่ง ๆ มีไม่เกิน ๕ ดอก ผลลักษณะเป็นรูปค่อนข้างกลมโต ผิวนอกหนาเกลี้ยงแข็งเป็นมัน ข้างในผลมีเมล็ดจำนวนมากรูปเหลี่ยม สีชมพูสด ส่วนที่ใช้เป็นยา ราก เปลือกต้น ลำต้น ดอก ผล เปลือกผล เมล็ด เนื้อหุ้มเมล็ด ใบ วิธีใช้ ถ่ายพยาธิตัวตืดและพยาธิไส้เดือน โดยใช้เปลือกลำต้นหรือเปลือกรากสด ๑๐ -๒๐ กรัม นำมาต้มกับน้ำสะอาดดื่มก่อนอาหารเช้าแล้วรับประทานยาถ่ายตาม หรือใช้เปลือกสด ๖๐ กรัม ต้มกับน้ำ ๑ ลิตร เคี่ยวให้เหลือ ๕๐๐ ซีซี ดื่มครั้งละ ๓๐ ซีซี ก่อนอาหารเช้า แล้วจึงรับประทานน้ำมันละหุ่งตาม เพื่อระบาย หลังจากรับประทานยาแล้ว ๒ ชั่วโมง

ชะเอมไทย

ชะเอมไทย

ชื่อท้องถิ่น เพาะซูโพ , ส้มป่อยหวาน ( ภาคเหนือ ) ชะเอมไทย , ชะเอมป่า (ภาคกลาง ) อ้อยช้าง , ย่ายงาย (ภาคใต้ ) ชื่อทางวิทยาศาสตร์ albizia myriophylla benth . ชื่อวงศ์ leguminosae ลักษณะทั่วไปทางพฤกษศาสตร์ ไม้เถายืนต้น เปลือกลำต้นมีรอยแตกเป็นจุดเล็ก ๆ ตามขวางของลำต้น ตามลำต้น และกิ่งก้านมีหนาม ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกสองชั้น ลักษณะใบย่อยเป็นรูปขอบขนาน ปลายใบรูปหอก ใบเล็กละเอียดเป็นฝอย คล้ายใบส้มป่อย ดอกออกดอกเป็นช่อ ออกตามบริเวณง่ามใบและปลายยอด ลักษณะดอกเป็นพุ่มกลมสีเหลืองอ่อน กลีบดอกมีขนาดเล็ก มีกลิ่นหอม ส่วนที่ใช้เป็นยา ราก ลำต้น เนื้อไม้ ดอก ใบ วิธีใช้ เป็นยาระบาย แก้กระหายน้ำ โดยใช้รากสดหรือแห้ง ๑๐ กรัม ต้มในน้ำ ๑ ลิตร เคี่ยวให้เหลือน้ำครึ่งหนึ่ง กรองเอาน้ำดื่มวันละ ๒ เวลา เช้า - เย็น

คูณ

คูณ

ชื่อท้องถิ่น ลมแล้ง , ปูโย , เปอโซ , ปือยู , คูณ (ภาคเหนือ ) ชัยพฤกษ์ , ราชพฤกษ์ (ภาคกลาง ) กุเพยะ ( กาญจนบุรี ) ชื่อทางวิทยาศาสตร์ cassia fistula l . ชื่อวงศ์ leguminosae ลักษณะทั่วไปทางพฤกษศาสตร์ ไม้ต้น สูงประมาณ ๕ – ๑๕ เมตร เปลือกต้นเรียบ เกลี้ยง สีเทาอ่อนหรือสีเทาอมน้ำตาล สีเทาอมขาวหรือสีนวล ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ออกเรียงสลับ ลักษณะใบย่อยรูปไข่ ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ โคนใบมน แผ่นใบสีเขียว ออกดอกเป็นช่อแบบช่อกระจะ เป็นช่อห้อยระย้าออกตามกิ่ง หรือออกตามง่ามใบ ดอกมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ส่วนที่ใช้เป็นยา ราก เปลือกรากแก่น แก่น เปลือกต้น ฝัก เนื้อในฝัก ใบแก่ ใบอ่อน ดอก เมล็ด วิธีใช้ เป็นยาระบาย แก้ท้องผูก โดยเอาเนื้อในฝักแก่หนักประมาณ ๕ – ๑๐ กรัม ต้มกับน้ำ ๕๐๐ ซีซี ใส่เกลือเล็กน้อย ดื่มก่อนนอนหรือตอนเช้าก่อนอาหาร เป็นยาระบายที่เหมาะสำหรับคนท้องผูกเป็นประจำและสตรีมีครรภ์ก็ใช้ฝักคูณเป็นยาระบายได้

มะแว้งต้น

มะแว้งต้น

ชื่อท้องถิ่น มะแคว้งขม, มะแคว้งดำ, สะกั้งแค (ภาคเหนือ) มะแว้งต้น (ภาคกลาง) แว้งคม (สุราษฯ, สงขลา) ชื่อทางวิทยาศาสตร์ solanum indicum l. ชื่อวงศ์ solanaceae ลักษณะทั่วไปทางพฤกษศาสตร์ ไม้พุ่ม ขนาดเล็ก มีความสูงประมาณ ๓๐-๙๐ ซม. ลักษณะของลำต้นเล็กแข็ง มีขนและหนามแหลมกระจายอยู่ทั่วลำต้น ส่วนที่ใช้เป็นยา ราก ผล วิธีใช้ ช่วยเจริญอาหาร รักษาเบาหวาน และลดน้ำตาลในเลือดโดยใช้ผลสดโตเต็มที่ประมาณ ๑๕-๒๐ ผล ล้างน้ำให้สะอาด รับประทานเครื่องเคียงกับอาหาร หรือเป็นผักจิ้มน้ำพริก เป็นประจำทุกวัน ราก ใช้เป็นยาขับปัสสาวะ ขับลม แก้น้ำลายเหนียว

มะเขือมอญ

มะเขือมอญ

ชื่อท้องถิ่น มะเขือพม่า, มะเขือมื่น, มะเขือละโว้ (ภาคเหนือ) กระเจี๊ยบมอญ, มะเขือมอญ ( ภาคกลาง ) ชื่อทางวิทยาศาสตร์ abelmoschus esculentus (L.) moench ชื่อวงศ์ malvaceae ลักษณะทั่วไปทางพฤกษศาสตร์ ไม้พุ่ม ประเภทล้มลุก ลำต้นตั้ง ตรงสูงประมาณ ๑-๒ เมตร ลักษณะมีขนหยาบ สีเขียว ส่วนที่ใช้เป็นยา ผลอ่อน ผลแห้ง ดอก ใบ เมล็ด วิธีใช้ ช่วยให้เจริญอาหาร บำรุงธาตุ โดยใช้ดอกสดชุบแป้งทอด รับประทานเป็นอาหารว่าง หรือใช้ดอกแห้งชงเป็นชาดื่มก็ได้ รักษา โรคกระเพาะอาหารโดยใช้ผลแห้งบดละเอียดเป็นผงรับประทานครั้งละ ๑ ช้อนโต๊ะแล้วดื่มน้ำตาม วันละ ๓-๔ ครั้ง อาการของโรคจะทุเลาลงและหาย

ฟ้าทะลายโจร

ฟ้าทะะลายโจร

ชื่อท้องถิ่น ฟ้าทะลาย, ฟ้าทะลายโจร (กรุงเทพ ฯ)หญ้ากันงู (สงขลา) ซีปังกี (จีน) ชื่อทางวิทยาศาสตร์ andrographis paniculata (burm.f.) wall. ex nees ชื่อวงศ์ acanthaceae ลักษณะทั่วไปทางพฤกษศาสตร์ ไม้ล้มลุก ลำต้นตั้งตรง ส่วนปลายกิ่งเป็นสี่เหลี่ยม แตกกิ่งเล็กด้านข้างจำนวนมาก สูงประมาณ ๓๐-๖๐ ซม. กิ่งก้านมีสีเขียว ส่วนที่ใช้เป็นยา ทั้งต้น ใบ วิธีใช้ เป็นยาขมเจริญอาหาร โดยใช้ทั้งต้นสด ๑-๒ กำมือ หรือประมาณ ๕๐-๗๕ กรัม ล้างให้สะอาดต้มในน้ำเดือด ๑ ลิตร นาน ๑๐ นาที กรองเอาน้ำดื่มวันละ ๓ ครั้งก่อนอาหาร หรือ เวลามีอาการ